VegaPusula
Onaylanmış yazılarımız içinde arayın.
VegaPusula yeni sağlık yanıtları üretmez. Sorunuzu yayımlanmış ve editoryal kontrolden geçmiş içeriklerimizle eşleştirerek ilgili yazıları gösterir.
Ürün ve Etiket Rehberi
Vegan Deri Neyden Yapılıyor?
2021 tarihli bir laboratuvar çalışması dokuz deri alternatifini inceledi: kaktüs, elma ve üzüm bazlı olanlar büyük ölçüde poliüretandı, altısı ayakkabı için su buharı standardını karşılamadı. Ayakkabı etiketi ana malzemenin hayvan derisi olup olmadığını söyler, plastik oranını söylemez.
Vegan Yaşam
Küçük Bir Gezegen İçin Diyet: Frances Moore Lappé ve Düzelttiği Protein Efsanesi
Lappé 1971 kitabında hayvan yemine giden tahılın israfını anlattı ve proteinleri birleştirmeyi öğretti; on yıl sonra bunun sandığından kolay olduğunu yazdı. Bugünkü kanıt aynı öğünde birleştirmeyi gerekli görmüyor.
Vitamin ve Mineraller
Dünya Osteoporoz Günü: Veganlar İçin Beş Maddelik Kemik Kontrol Listesi
Günlük 950 mg kalsiyum hedefi, kışın D vitamini, kilogram başına en az 0,83 g protein, haftada en az iki gün kuvvet egzersizi ve kemik ölçümünü ne zaman isteyeceğinizi bilmek.
Vegan Beslenme
Chia mı Keten Tohumu mu? Omega-3, Lif, Öğütme ve Güvenlik Karşılaştırması
Keten tohumunun 100 gramında daha çok ALA, chiada daha çok lif ve kalsiyum var. Bütün tohum neden yağını bırakmadan geçebilir ve kanıt hangisinde daha güçlü?
Bilimsel Araştırmalar
Düşük Yağlı Vegan Diyet ve Tip 2 Diyabet: 16 Haftalık Yeni Çalışma Ne Buldu?
Tip 2 diyabetli 25 yetişkin 16 hafta kalori saymadan düşük yağlı vegan beslendi: kilo, karaciğer yağı ve HbA1c düştü, bazılarında metformin azaltıldı. Kontrol grubu yoktu; etkinin ne kadarı kilo kaybından, kim finanse etti.
Vegan Beslenme
Tofu mu Tempeh mi? Protein, Kalsiyum, Fermantasyon ve B12 Karşılaştırması
100 gramda tempehte protein, magnezyum ve potasyum daha fazla; kalsiyum sülfatla yapılmış sert tofuda kalsiyum altı kat yüksek. Fermantasyonun gerçekte neyi değiştirdiği ve tempehin neden B12 kaynağı sayılmadığı.
Ürün ve Etiket Rehberi
Bal Vegan mı? Veganlar Balı Neden Tüketmez, Yerine Ne Kullanılır?
Bal, arıların kendi besini olarak ürettiği bir maddedir; bu yüzden vegan değildir. Kovana verilen şeker, arıların acı çekip çekemeyeceği, yabani arılar, bal ile şeker karşılaştırması, bebeklerde bal uyarısı ve pekmez gibi seçenekler.
Bilimsel Araştırmalar
Vegan Gebelikte Protein ve Doğum Ağırlığı: İsrailden Yeni Bir Çalışma
Tel Aviv çalışmasında vegan gebeler daha az protein aldı; proteinin payı ve lösin oranı doğum ağırlığıyla ilişkiliydi. Çalışmanın sınırları, önceki çalışmalar ve gebelikte B12, iyot, demir, kalsiyum, D vitamini, DHA ve folik asit.
Vitamin ve Mineraller
Vegan Olduktan Sonra Elde ve Ayakta Uyuşma: B12 Ne Zaman Akla Gelmeli?
Ellerde ve ayaklarda karıncalanma ya da uyuşma B12 eksikliğinin sık belirtilerinden biridir; düzenli B12 almayan veganlar risk grubundadır. NICE test önerisi, sonuç sınırları, başka nedenler ve acil durumlar.
Ürün ve Etiket Rehberi
Şarap ve Bira Vegan mı? Durultma Maddeleri Etikette Neden Pek Görünmez?
Bazı şarap ve biralar jelatin, balık tutkalı, kazein ya da yumurta akıyla durultulur. Bu maddeler işlem yardımcısı sayıldığı için etikette genellikle yazmaz; AB ve Türkiye kuralları ve vegan şişe seçme yolları.
Bilimsel Araştırmalar
Bir Ankette Kendini Vejetaryen Sayanların Çoğu Et ya da Balık Yediğini Bildirdi: Beslenme Araştırmaları İçin Ne Anlama Geliyor?
Int J Epidemiol 2026: ABD NHANES araştırmasında kendini vejetaryen sayanlar arasında besin kayıtlarında et, tavuk ya da balık bildirenlerin oranı yüzde 68 oldu. Tanım değişince depresyon ve kemik sonuçları da değişti; yöntem sınırları.
Ürün ve Etiket Rehberi
Soya İçeceği mi Yulaf İçeceği mi? Protein, Şeker ve Zenginleştirme Karşılaştırması
Türkiye marketlerinden 56 bitkisel içecek: soya içeceğinde protein yulafın iki katından fazla, yulaf içeceğinde enerji ve şeker daha yüksek. Zenginleştirme, kolesterol kanıtı ve etikette neye bakılacağı.
Bilimsel Araştırmalar
Vegan Beslenen Çocuklarda Büyüme: LIFE Child Çalışması Ne Buldu?
Leipzig LIFE Child çalışması: 10 yaş üstü vegan çocuklarda boy ve BKİ skorları vejetaryenlerinkinden düşük, vegan grup 12 katılımcı. IGF-1, çalışmanın sınırları, Desmond 2021 ve ESPGHAN 2025 önerileri.
Ürün ve Etiket Rehberi
Vegan Ürün Etiketi Kuralları: Badem Sütü Neden Badem İçeceği Oluyor?
Türk Gıda Kodeksi etiketleme kılavuzunun 12. bölümü: veganlar için uygundur beyanı, süt yerine içecek, et ve süt ürünü adları, tadında yasağı, aromalı istisnası, iz miktar kuralı, restoran menüleri, kremsos ve 31 Aralık 2026 tarihi.
Vegan Beslenme
Yapay Zekâya Vegan Beslenme Sorusu Nasıl Sorulur?
Sohbet botuna vegan beslenme sorusu sorarken eklenecek beş bilgi (kim için, nerede, yansız soru, itiraz izni, kaynak ve tarih) ve yanıtı sınamak için yedi madde: B12 için güvenilir yol, bağlamsız doz, iyot ve selenyumda üst sınır, belirtilerde hekime yönlendirme, uydurma kaynak, tutarlılık. Front Public Health 2026, Nutr Res 2024, npj Digit Med 2025, JMIR 2024, Sci Rep 2025.
Vegan Beslenme
Kreatin, Karnitin ve Taurin: Ucu Bir Arada
Uc madde birlikte satiliyor ama kanit duzeyleri birbirinden cok farkli. Ucu de ette ve balikta yogun, ucunu de vucut kendi uretiyor, dolayisiyla hicbiri vitamin degil. Kreatinde kas deposu biyopsiyle olculerek dusuk bulundu, meta analizler var ve bu yil veganlarda randomize bir calisma yayimlandi. Karnitinde iki insan calismasi birbirinin tersini soyluyor ve emilimin dusuk alima uyum sagladigi belgelenmis durumda; takviye ise TMAO yu yukseltiyor. Taurinde temel olcumler 1986 ve 1988 tarihli, her biri bir duzine katilimcili, ve veganlarda saglik sonucu olcen hicbir calisma yok. Uclunun ayrismasi vucut icin ne kadar onemli olduklarina gore degil, haklarinda ne kadar arastirma yapildigina gore oluyor.
Bilimsel Araştırmalar
65 Yaş Üstünde Vejetaryen Beslenme ve Ölüm Riski
Çin (CLHLS, 6.678 kişi) ve ABD (NHANES, 6.305 kişi) verisinde 65 yaş üstünde vejetaryen sayılanlarda tüm nedenlere bağlı ölüm riski daha yüksekti (HR 1,19 ve 1,52; NMCD 2026). Vejetaryenlik hayvansal besin alımına göre tanımlandı; düşük gelir, çiğneme sorunu ve ters nedensellik olasılığı. Aynı kohortta kırılganlık ve 100 yaşa ulaşma bulguları; AHS-2, Birleşik Krallık ve İspanya ile karşılaştırma; yaşlı veganlar için protein, kas, B12 ve kilo takibi.
Vegan Beslenme
Vegan Beslenmede Taurin
Taurin sistein metabolizmasinin urunu ve karaciger onu sistein sulfinik yolu uzerinden yalnizca kucuk miktarlarda uretiyor. Vegan beslenmede taurin neredeyse hic bulunmuyor; 1986 tarihli Ingiliz calismasi inceledigi vegan diyetlerinde taurini hic bulamadi. Temel insan verisi 1980 lerden: 1988 calismasinda 12 vegan erkekte plazma taurini 45 mikromol litre, kontrollerde 58; idrarla atim ise 266 ya karsi 903 mikromol gun. Yani alim sifira yakin, idrar keskin biciminde dusuk, dolasimdaki duzey cok daha az dusuk. 2017 tarihli daha yeni olcumde plazma taurini alti haftada 92 den 65 mikromol litreye indi ama o beslenme balikla zenginlestirilmisti, yani vegan degildi. Veganlarda taurin duzeyini klinik bir sonuca baglayan calisma bulunamadi; dogru ifade bunun zararli oldugunun gosterilmemis olmasi, cunku kimse dogru durust sinamamis.
Vegan Beslenme
Vegan Beslenmede Karnitin
Karnitin lizin turevi bir madde; karaciger ve bobrekte lizin ve metiyoninden uretiliyor ve uzun zincirli yag asitlerini mitokondriye tasiyor. Et yiyenlerde vucuttaki karnitinin yaklasik yuzde 75 i gidadan geliyor, ama veganlarda eksik oldugu iddiasi tek yonlu degil: 1989 calismasi plazma ve idrar karnitinini dusuk buldu ve yazarlari bu farkin beslenme acisindan anlamli olmadigini yazdi, 2019 calismasi ise 32 vejetaryende karnitini omnivorlardan yuksek buldu. Telafinin mekanizmasi emilimde: dusuk karnitinli beslenmeye uyum gostermis kisilerde biyoyararlanim yuzde 66 ila 86, duzenli kirmizi et yiyenlerde yuzde 54 ila 72. Takviyenin bilinen bedeli ise aclik plazma TMAO sunu yukseltmesi; 2013 Nature Medicine calismasinda plazma karnitini kalp damar olaylarini yalnizca TMAO su da yuksek olanlarda ongordu.
Bilimsel Araştırmalar
Sağlıklı Bitkisel Beslenme ve Kalp: ABD Çalışması Ne Buldu?
ABD REGARDS kohortunda 14.776 yetişkin 2003-2007 ile 2019 arasında izlendi (AJCN 2026). Sağlıklı bitkisel indeksi en yüksek beşte birlik grupta yeni koroner arter hastalığı riski yüzde 28 daha düşüktü (HR 0,72). Genel bitkisel indeks karışık: koroner ölümde HR 0,73, yeni vakada HR 1,60 (yalnız kırsal dışında). İnmeyle ilişki yok; ırka göre fark yok. Aynı veride 2024 ön baskısı puanlamanın kırılgan olduğunu gösterdi. 29 Eylül meta-analiziyle karşılaştırma.
Vegan Beslenme
Vegan Beslenmede Kreatin
Veganların kas kreatini biyopsiyle ölçülerek düşük bulundu: 2003 tarihli çalışmada uyluk ön kasındaki toplam kreatin vejetaryenlerde 117, vejetaryen olmayanlarda 130 mmol/kg. 2002 çalışması aynı soruya ters yönden yaklaştı; 21 günlük laktoovovejetaryen beslenme kas kreatinini anlamlı biçimde düşürdü, beş günlük takviyeden sonra ise iki grup arasında istatistiksel fark kalmadı. 2026 tarihli ilk vegan randomize çalışmada günde kilogram başına 0,1 gram kreatin monohidrat dört hafta verildi: iskelet kas kütlesi 0,3 kg, toplam vücut suyu 1,4 kg arttı, vücut yağı 1,4 kg azaldı, dikey sıçrama iyileşti, sprint ve kuvvet testlerinde değişiklik olmadı. Altmış dokuz çalışmalık meta-analizde kazanımlar küçük: bench presi 1,43 kg, squat 5,64 kg, dikey sıçrama 1,48 cm. Böbrek sorusunun yanıtı 2025 meta-analizinde: serum kreatinini 0,07 mikromol litre yükseliyor ama glomeruler filtrasyon hizi degismiyor.
Vegan Yaşam
Ruth Harrison: Britanyaya Fabrika Çiftliğini Gösteren Kadın
Ruth Harrison (1920-2000) 1960 dolaylarında kapısına atılan bir broşürden sonra çiftlikleri kendi gözüyle gezdi ve Mart 1964te Animal Machines kitabını yayımladı; önsözü Rachel Carson yazdı. Tarım Bakanlığı bir aydan biraz fazla sürede bağımsız komite açıkladı. Brambell raporu (1965) hayvanın dönebilmesi, kendini temizleyebilmesi, kalkıp yatabilmesi ve bacaklarını uzatabilmesini istedi; beş özgürlük buradan doğdu. Peter Singer kitabı vejetaryen olurken okudu. Harrison komitede değildi (Kirchhelle 2021).
Vegan Yaşam
The Game Changers: Belgeselin İddialarından Hangileri Tutuyor?
The Game Changers belgeselinin altı iddiası araştırmalarla sınandı. Vegan sporcuların üst düzeyde yarışabileceği destekleniyor; bitkisel beslenmenin performansı artırdığı desteklenmiyor (2016 sistematik derleme, 8 çalışma, fark yok). Yeterli proteinle (kilogram başına 1,6 ile 2 g) bitkisel protein kas yapımında hayvansal kadar etkili. Efes gladyatörleri bitki ağırlıklı besleniyordu ama vejetaryen değildi. Tek öğünün damar işlevine etkisi etle değil yağla ilgili (Vogel 1997). Film 2 Ekim 2026da Netflix Türkiyede yayında değildi.
Vegan Yaşam
Hayvan Özgürleşmesi: Peter Singer ve 1975ten Bu Yana Değişenler
Peter Singer 1975te yayımlanan Hayvan Özgürleşmesi kitabında Benthamın sorusunu temel alır: Acı çekebiliyorlar mı? Kitaba dönüşen 1973 New York Review of Books denemesinde türcülük kavramını Richard Ryderdan ödünç alır. 1973te anlattığı İngiliz kafesinde tavuk başına yaklaşık 465 ila 580 cm² düşüyordu; AB bu kafesleri 2012de yasakladı, zenginleştirilmiş kafeste en az 750 cm² şart. Dünyada kesilen tavuk sayısı 1975te 13,4 milyar, 2024te 78,5 milyar. 2023te kitap Hayvan Özgürleşmesi Hemen Şimdi adıyla baştan yazıldı; Türkçesi Ayrıntı Yayınları, 2024.
Ürün ve Etiket Rehberi
Besin Mayasında B12 Var mı? Etiketten Nasıl Anlaşılır
B12 vitaminini yalnızca belirli bakteriler üretir; maya üretmez. Besin mayasındaki B12 üretimde eklenir. USDA verisinde aktif kuru ekmek mayasında 100 gramda 0,07 µg B12 var; etiketinde B12 bulunan besin mayalarında 100 gramda 44 ile 375 µg. Türkiyede B12 kaynağı beyanı 100 gramda yalnızca 0,375 µg anlamına gelebilir; bu yüzden porsiyon başına µg değerine bakılmalı. Vegan Society zenginleştirilmiş gıdalardan günde en az 3 µg ya da günlük 10 µg veya haftalık 2000 µg takviye öneriyor. B12 ışıkta bozulur; bira mayası takviyeleri gluten ve pürin açısından farklıdır.
Vegan Yaşam
Dünya Vejetaryen Günü: 1 Ekim Nasıl Başladı?
Dünya Vejetaryen Günü 1977de Kuzey Amerika Vejetaryen Derneği (NAVS) tarafından başlatıldı, 1978de Uluslararası Vejetaryen Birliği (IVU) benimsedi. 1974te kurulan NAVS, 16-28 Ağustos 1975te Maine Orono kampüsünde IVUnun Kuzey Amerikadaki ilk kongresini düzenledi; 1.400-1.500 kişi katıldı. Kongrenin Kıtlığın Cenazesi gösterisinde NAVS başkanı Jay Dinshah, Kıtlığı gömelim, kurbanlarını değil dedi. 1 Ekim Vejetaryen Farkındalık Ayını açar; ayın ardından gelen 1 Kasım Dünya Vegan Günüdür (Vegan Society, 1994). Lakto-vegan ve ovo-vegan doğru terimler değildir; doğrusu lakto ve ovo vejetaryendir.
Vegan Yaşam
Ramsgate, 1847: Vejetaryen Derneği Nasıl Kuruldu?
Vegetarian Society 30 Eylül 1847 Perşembe günü Ramsgate yakınlarındaki Northwood Villa su tedavisi kliniğinde kuruldu; derneğe o gün 150den fazla kişi katıldı. Truth-Tester dergisinin raporuna göre oturumu Salford milletvekili Joseph Brotherton yönetti; başkan James Simpson, sayman William Oldham, sekreter William Horsell oldu. Üyelik için en az bir aydır et yememiş olmak ve 14 yaşından büyük olmak yetiyordu. Vegetarian kelimesinin bilinen ilk basılı kullanımı Nisan 1842de The Healthian dergisinde. Julia Twiggin tezine göre üyelerin üçte ikisinden fazlası esnaf, zanaatkâr ve işçiydi. Kurucuların geldiği üç yerden ikisi bugünkü anlamıyla vegan besleniyordu; 1944te Vegan Society bu dernekten doğdu.
Bilimsel Araştırmalar
Bitkisel Beslenme Kalbi Korur mu? Cevap Hangi Bitkileri Yediğinize Bağlı
Nutrients dergisinde 2026da yayımlanan meta-analiz 19 ileriye dönük çalışmayı, 846.589 kişiyi ve 139.652 olguyu birleştirdi. Bitkisel beslenme indeksine en çok uyanlarda kalp-damar hastalığı riski yüzde 10 daha düşüktü (0,90). Sağlıklı sürümde koroner kalp hastalığı riski yüzde 23 düşük (0,77), şekerli içecek, rafine tahıl ve tatlı ağırlıklı sağlıksız sürümde yüzde 24 yüksekti (1,24). İnmeyle anlamlı ilişki bulunmadı. Vejetaryenleri et yiyenlerle karşılaştıran dört çalışmanın birleşik sonucu anlamlı değildi (0,82; 0,66-1,02). EPIC-Oxfordda vejetaryenlerde iskemik kalp hastalığı yüzde 22 az, toplam inme yüzde 20 fazlaydı. Gözlemsel çalışmalar; çoğu ABD kaynaklı.
Vitamin ve Mineraller
Vegan Beslenmede Kemik Sağlığı ve Kırık Riski
Veganlarda kırık riski ölçüldü ve yüksek çıktı. EPIC-Oxford çalışmasında 1993-2001 arasında toplanan yaklaşık 55 bin kişi ortalama 17,6 yıl izlendi; kalça kırığı tehlike oranı veganlarda 2,31, vejetaryenlerde 1,25, balık yiyenlerde 1,26 bulundu. Mutlak karşılığı veganlarda her 1.000 kişide on yılda 14,9 fazladan olgu. UK Women's Cohort Study 26.318 kadında vejetaryenler için 1,33, Adventist Health Study 2 kadın veganlar için 1,55 buldu; erkeklerde ilişki yoktu. Farkın bir kısmını düşük beden kitle indeksi, düşük kalsiyum ve düşük protein alımı açıklıyor, ama tamamını değil. İki bulgu eyleme dönük: Adventist çalışmasında D vitamini ve kalsiyumu birlikte alan veganlarda fazladan risk kayboldu; Viyana'da yapılan yüksek çözünürlüklü tomografi çalışmasında direnç antrenmanı yapan veganların kemik mikromimarisi hepçil beslenenlerle aynı çıktı. Kohortlar ezici çoğunlukla beyaz ve Batılı, erkekler az temsil ediliyor.
Bilimsel Araştırmalar
Genç Veganlar B12 ve D Vitamininin Neredeyse Tamamını Ultra İşlenmiş Ürünlerden Alıyor
Halk sağlığı hem daha çok bitkisel besin hem daha az ultra işlenmiş ürün öneriyor; genç bir vegan için bu ikisi çakışıyor, çünkü zenginleştirilmiş bitkisel içecekler ultra işlenmiş sayılıyor. Nutrition Journal dergisinde yayımlanan İsveç çalışması 16-24 yaş arası 235 genci dörder 24 saatlik besin kaydıyla inceledi. Veganlarda B12 vitamininin ortanca yüzde 98 kadarı, D vitamininin yüzde 91 kadarı ultra işlenmiş üründen geliyordu; enerjinin yüzde 46,7 kadarı da öyle, diğer gruplarda bu oran yaklaşık yüzde 35. Buna karşın veganlar en çok lifi (günde 35 gram), en çok doymamış yağı ve en az doymuş yağı alıyordu; şeker, tuz, kalori ve beden kütle indeksinde gruplar arasında fark yoktu. Araştırmacılar aynı yiyecekleri ikinci bir yöntemle sınıfladığında gruplar arasındaki fark tamamen kayboldu, çünkü Nova sistemi işlenme derecesine bakıyor, besin değerine değil. Takviyeler analiz dışında tutuldu; veganların yüzde 90 kadarı ayrıca takviye kullanıyordu. Ultra işlenmiş alımla kandaki besin ögesi durumu arasında ilişki bulunmadı.
Vegan Beslenme
Vegan Olmak Kolesterolu Her Zaman Dusurur mu
Otuz randomize denemeyi birlestiren 2023 tarihli European Heart Journal meta-analizine gore vegan ya da vejetaryen beslenmeye gecmek LDL kolesterolu ortalama 0,30 mmol/L, yani yaklasik 12 mg/dL ya da yuzde 10 dusuruyor; total kolesterol 0,34 mmol/L, apolipoprotein B yuzde 14 azaliyor, trigliseritte anlamli degisim olmuyor. Dusus herkeste ayni degil: LDL si zaten dusuk olanlarda, kolesterol ilaci kullananlarda ve obezitesi olanlarda etki daha kucuk. Sebep etin yoklugu degil tabaktaki yag; LDL yi dusuren coklu doymamis yag omega-6, ozellikle linoleik asit. Hindistancevizi yagi ters yonde calisiyor ve tropik olmayan bitkisel yaglara gore LDL yi 10,47 mg/dL artiriyor. Daha buyuk dusus isteyen icin Portfolio diyeti yuzde 17 civarinda azalma sagliyor. Kan yaglari beslenme degisikliginden uc dort hafta sonra dengeye ulasiyor.
Ürün ve Etiket Rehberi
Hayvansal Kaynaklı Katkılar: E120, E441, E904 ve E920 Etikette Ne Anlatır
E numarası bir maddenin gıdada ne işe yaradığını söyler, neyden yapıldığını değil. Dört numara bu soruya dört ayrı biçimde cevap veriyor. E120 karmin tanımı gereği hayvansal: kurutulmuş dişi koşnil böceğinden elde ediliyor ve IgE aracılı alerji bildirimleri en iyi belgelenmiş renklendirici; EFSA 2015 sınırı karminik asit olarak günde kilogram başına 2,5 mg. E904 şelak, Laccifer lacca böceğinin reçineli salgısı; dallar 20 santimlik parçalar hâlinde kesilip hasat ediliyor ve ezilen ham maddede böcekler de kalıyor. EFSA 2024 mumsuz şelak için geçici olarak günde kilogram başına 4 mg belirledi; mum içeren şelaka uygulanmıyor ve birkaç yaş grubunda 95. persentilde aşılıyor. E920 L-sistein fermantasyonla, kimyasal sentezle ya da kanatlı tüyünden keratin hidroliziyle üretilebiliyor; etikette hangisi olduğu yazmıyor. E441 ise bugünkü onaylı katkı listesinde hiç yok, çünkü jelatin katkı değil gıda bileşeni olarak düzenleniyor; başlıca kaynakları domuz, sığır ve balık.
Bilimsel Araştırmalar
Vegan Beslenme Enerji Yoğunluğunu Yüzde 30 Düşürdü
JAMA Network Open dergisinde yayımlanan 16 haftalık randomize denemenin ikincil analizi, vegan beslenmenin kilo üzerindeki etkisine mekanik bir açıklama getiriyor: az yağlı vegan beslenmeye geçen 122 kişide beslenmenin enerji yoğunluğu gram başına 1,1 kkal düzeyinden 0,7 kkal düzeyine, yani yaklaşık yüzde 30 düştü; buna karşılık yenen yemeğin ağırlığı değişmedi. Günlük enerji alımı kontrol grubunun 357 kalori altına indi ve kimseye kalori sınırı verilmemişti. Enerji yoğunluğundaki düşüş kilo kaybıyla ilişkiliydi (r = 0,28), ama bu ilişki kişisel kilo kaybını öngören bir formül değil. Yazı besin gruplarının ölçülmüş enerji yoğunluğunu da veriyor: içecek 0,2, sebze ve meyve 0,5, baklagil 0,7, tahıl 1,9, kuruyemiş ve yağ 6,5 kkal/g. Düşük enerji yoğunluğunun kırılgan yaşlılarda, iştahı azalmış kişilerde ve çocuklarda hedef olmadığı ayrıca anlatılıyor. Çalışmayı PCRM finanse etti ve beş yazarın dördü orada çalışıyor.
Vegan Beslenme
Seitan: Protein Değeri, Lizin, Sodyum ve Çölyak Uyarısı
Seitan buğday gluteninden başka neredeyse hiçbir şey değil ve vegan raflarının en protein yoğun ürünü: hazır blokta 100 gramda 24,7 g protein, kuru vital gluten tozunda 75,2 g. Minipiglerde yapılan ölçümde sindirilebilirliği yüzde 97 ile test edilen bitkisel gıdaların en yükseği, ama amino asit skoru sıralamasında sonda kalıyor, çünkü sınırlayıcı amino asit lizin. Hazır blok 100 gramda 447 mg sodyum taşıyor, kuru toz ise 29 mg; fark marinattan geliyor. Kalsiyumu tofunun yirmi sekizde biri, B12 yok. Çölyak hastalığı ve IgE aracılı buğday alerjisinde, egzersizle tetiklenen anafilaksi dahil, kesin yasak; ana alerjen omega-5-gliadin. 2026 tarihli bir Alman taraması bitkisel kategoriler arasında en yüksek mikotoksin düzeyini seitanda buldu.
Bilimsel Araştırmalar
Bitkisel alternatifler diyete mikotoksin ekliyor mu? 413 ürünlük risk modeli
İtalya ve Birleşik Krallık pazarındaki 413 bitkisel et alternatifi ve içecekten toplanan mikotoksin ölçümleri, etin ve sütün yüzde 25, 50 ve 100 oranında bunlarla değiştirilmesi senaryolarıyla modellendi. Güvenlik eşiğini aşan maruziyetlerin oranı İtalya için yüzde 17,9 ile 38,4, Birleşik Krallık için yüzde 9,5 ile 28,9 arasında çıktı; eşik aşımlarını aflatoksinler, okratoksin A, Alternaria toksinleri ve T-2 ile HT-2 sürüklüyor. Deoksinivalenol, zearalenon, fumonisinler, enniatinler, beauverisin ve tentoksin bütün senaryolarda rehber değerlerin altında kaldı. En yüksek maruziyet bebeklerde ve küçük çocuklarda; neden vücut ağırlığına göre alımın yüksek olması. Çalışma bir modelleme; insanlarda ölçüm yapan biyoizleme çalışmaları birbiriyle çelişiyor ve aynı toksinler sıradan karışık beslenmede de sınırların kenarında.
Vegan Beslenme
Baklagilleri Öğünlere Dağıtmak: Porsiyon, Pişirme ve Gaz
Bir porsiyon pişmiş kuru baklagil 130 g, yani 50 g çiğ; TÜBER tablosuna göre 11 ile 12,6 g protein, 5 ile 12 g lif ve 3,4 ile 3,7 mg demir veriyor, B12 vermiyor. EAT-Lancet diyeti gerçek besinlere çevrildiğinde günde 178 g pişmiş baklagile karşılık geliyor; yazı bir vegan için günde en az bir porsiyonu öğünlere yaymayı öneriyor. Kırmızı fasulyedeki lektin nedeniyle dört beş çiğ fasulye bile zehirlenmeye yol açabiliyor, yavaş pişirici toksini yok etmiyor. Besleme çalışmalarında gaz şikâyeti ilk haftadan sekizinci haftaya belirgin biçimde azaldı.
Vitamin ve Mineraller
Veganlarda Hangi Kan Tahlilleri Izlenmeli?
Veganlara en sik yapilan tahlil olan serum B12, listedeki en zayif tahlil. 17 calismalik bir meta-analiz, veganlarda serum B12 dusuk ve homosistein yuksek cikarken metilmalonik asit ile holotranskobalaminin anlamlilik esigini gecmedigini gosteriyor. 141 calismalik derleme ise ferritin, 25(OH)D, cinko ve idrar iyodu icin sayilari veriyor: normal hemoglobin tukenmis demir depolarini dislamiyor, iyoda ise kanda degil idrarda bakiliyor. Yazi hangi tahlilin neyi soyleyip neyi soylemedigini anlatiyor; tahlil isteme karari hekime aittir.
Bilimsel Araştırmalar
Vejetaryen Beslenme ve Kronik Böbrek Hastalığı Riski: 416.584 Kişilik Çalışma Ne Buldu?
UK Biobank kohortunda böbrek hastalığı olmayan 416.584 yetişkin ortalama 12,9 yıl izlendi; bu sürede 23.084 kişide kronik böbrek hastalığı gelişti. Vejetaryenlerde risk, çok et yiyenlere göre yüzde 19 daha düşük bulundu (HR 0,81). Çalışma gözlemsel ve vejetaryen grubunun içinde yalnızca 367 vegan var, tek başına incelenemeyecek kadar az. Yazı bulgunun sınırlarını ve böbrek hastalığı olanlar için ne anlama gelmediğini anlatıyor.
Vegan Yaşam
Tolstoy'un İlk Basamak'ı (1892): Hayvan Yemek Üzerine Aslında Ne Yazdı?
Tolstoy 1892'de Howard Williams'ın The Ethics of Diet kitabının Rusça çevirisine önsöz yazdı; İngilizceye The First Step adıyla geçen metin, kendini tutmanın ahlaki hayatın ilk basamağı olduğunu savunur ve Tula mezbahası bölümünü içerir. Denemenin savı, yetkili Maude baskısından alıntılarla; ayrıca metnin söylemedikleri: beslenme savı yok, Tolstoy vegan değil vejetaryen, çileci çerçeve bugünkü savdan farklı.
Bilimsel Araştırmalar
Beş Yapay Zekâ Sohbet Botu 58 Vegan Beslenme Sorusunu Nasıl Yanıtladı?
Frontiers in Public Health dergisinde yayımlanan kesitsel çalışma, beş sohbet botuna aynı 58 vejetaryen ve vegan beslenme sorusunu sordu. 290 yanıttan 47 tanesi olası güvensiz bulundu; işaretlenen yanıtlar B12 kaynakları, iyot ve selenyum dozu, gebelik ve bebek beslenmesi, hekim gerektiren belirtiler etrafında toplandı. Çalışmanın yöntemi, sayıları ve sınırları.
Ürün ve Etiket Rehberi
Zenginleştirilmiş Bitkisel İçecek Kontrol Listesi: Etikette Neye Bakmalı?
Bitkisel içecek, ancak üretici zenginleştirmeye karar verdiyse sütün yerini tutar; o karar da etikette yazar. Kalsiyum, B12, D vitamini, iyot, protein ve şeker için tek turda bakılacak altı şey, organik ürünler ve porsiyon değerleriyle ilgili iki tuzak, bileşim çalışmalarının gerçekte ne bulduğu.
Vitamin ve Mineraller
Veganlarda Kolin: Ne Kadar Gerekir, Bitkisel Kaynaklar ve Araştırmalar Ne Gösteriyor?
Kolin ne işe yarar, vücudun kendi ürettiği miktar neden yetmez, EFSA tarafından önerilen yeterli alım düzeyi nedir, hangi bitkisel besinler kolin bakımından zengindir, veganlarda ölçülen alım ne düzeydedir ve gebelikte neden ayrı dikkat gerekir.
Bilimsel Araştırmalar
Avustralyalı Veganlar Ne Yiyor? 66 Kişilik Yeni Çalışmada Besin Öğesi Açıkları
Nutrition Bulletin dergisinde yayımlanan çalışma, Avustralyada yaşayan 66 veganın besin kayıtlarını inceledi. Protein alımı yeterliydi; B12, kalsiyum, iyot, selenyum ve çinkoda açıklar görüldü ve takviye kullananlarda bile bu açıklar tamamen kapanmadı. Çalışmanın yöntemi, bulguları ve söyleyemedikleri.
Bilimsel Araştırmalar
Vegan Diyet ve Yaşlılarda Kas: 12 Haftalık Yeni Denemede Ne Bulundu?
American Journal of Clinical Nutrition dergisindeki randomize deneme, 65 yaş üstü 72 kişide katılımcıların kendi seçtiği vegan diyeti, olağan hepçil diyeti ve direnç egzersizli vegan diyeti karşılaştırdı. Denemenin ne bulduğu, neyi göstermediği ve protein planlaması için pratik sonucu.
Vegan Beslenme
Vegan Beslenmede Protein Kalitesi: DIAAS, Besinleri Birleştirme ve 65 Yaş Sonrası İhtiyaç
Protein kalitesi puanları neyi ölçer, bitkisel proteinlerde neden amino asit eksik değildir, besinleri her öğünde birleştirmek gerekir mi, çalışmalar veganların protein alımı hakkında ne gösteriyor ve 65 yaşından sonra uzman grupları protein ile direnç egzersizini nasıl öneriyor.
Vitamin ve Mineraller
Veganlarda Selenyum: Ne Kadar Gerekir, Nereden Alınır, Neden Fazlası Zararlı?
Bitkisel besinlerdeki selenyumu toprak belirler. EFSA yeterli alım 70 µg ve 2023 üst sınırı 255 µg, ABD RDA 55 µg, TÜBER 2022 değerleri; iki Brezilya cevizinin bir denemede gerçekte 20 ile 84 µg sağlaması; Avrupa çalışmalarında veganlarda daha düşük alım ve çocuklarda daha düşük serum selenyumu; SELECT ve diyabet denemelerinin neden fazlasını değil yeterlisini işaret ettiği.
Vegan Yaşam
Kafesler Boşalsın: Tom Regan ve Hayvan Hakları
Tom Regan için adalet daha büyük ve daha temiz kafesler değil boş kafesler ister. Yazı 2004 tarihli kitabın yaşam öznesi ve içsel değer kavramlarını, hak temelli bakışın faydacılıktan farkını, kitabın ele aldığı fabrika çiftlikleri, vizon çiftlikleri, yunus gösterileri ve laboratuvarları, insani muamele efsanesine yönelik eleştirisini, Peter Singer ile ayrıştığı noktayı, adım adım ikna olan okura seslenişini ve eleştirmenlerin sorularını anlatıyor.
Vegan Yaşam
“Vegan” Kelimesi Nasıl Doğdu?
Kelime 24 Kasım 1944 tarihli dört sayfalık The Vegan News bülteninde bir öneri olarak ortaya çıktı. Bültenin kendisi kelimenin nasıl türetildiğini açıklamaz; ilk üç ve son iki harf açıklaması Watson tarafından onlarca yıl sonra anlatıldı. Yazı ayrıca vejetaryen derneğinden ayrılışın bir kavga olmadığını yönetim kurulu tutanağıyla, veganlık tanımının 1945 yılında beslenme odaklı olduğunu ve 1951 yılında sömürü ilkesine dönüştüğünü gösteriyor.
Vegan Beslenme
Veganlar Neden Ete Benzeyen Yiyecekler Yiyor?
Tanıdık bir tadı sevmek, bir hayvanın öldürülmesini onaylamak değildir. Hollanda uygunluk anketinde nohut ve kuruyemişlerin et ikamelerinden genel olarak yüksek puan alması, İzlanda çalışmasında 18 derinlemesine görüşme ve 35 açık uçlu yanıtla ortak sofranın müzakere edilmesi, Bacchini ve Bossini makalesinde taklidin sonuççu ve sonuççu olmayan iki düzlemde değerlendirilmesi, Shanmugam derlemesinde fabrika kapısına kadar kilogram ürün başına medyan 1,7 ve 0,5 ile 2,4 aralığı, Sievert yorum makalesinde finansallaşmış gıda sistemi eleştirisi ve politika önerileri.
Ürün ve Etiket Rehberi
Certified Plant Based mi, Vegan Sertifikası mı? Hangi Mühür Neyi Vaat Ediyor?
Bitki bazlı bir bileşim iddiası, vegan bir kapsam iddiasıdır. PBFA %10 kuralının gerçek anlamı (hayvansal oran sıfır, %10 tavanı ne bitki ne hayvan olan katkılar için), V-Label %0,1 istenmeyen bulaşma eşiği, Certified Vegan 2009 hayvan deneyi kuralı, Avrupa Birliğinde bağlayıcı bir vegan tanımının bulunmaması, ISO 23662 standardının neden bir belgelendirme programı olmadığı ve hiçbir mührün alerjen güvencesi vermediği.
Vitamin ve Mineraller
Veganlarda Çinko: Ne Kadar Gerekir, Fitat, En İyi Bitkisel Kaynaklar ve Takviye Güvenliği
Fitat çinko gereksinimini neden değiştirir, EFSA/TÜBER, ABD ve DSÖ referans alımları, porsiyon başına en iyi bitkisel çinko kaynakları, ıslatma, mayalama, çimlendirme ve fermantasyonla emilimi artırma, serum çinko testinin sınırları, takviye dozu, üst sınır 25 mg, bakır ve demir etkileşimi, soğuk algınlığı pastilleri.
Vegan Beslenme
Tofu ve Soya Ürünleri: Protein Kalitesi, Kalsiyum, Hormonlar ve Tiroit
Tofu neden gündemde, protein miktarı ve DIAAS kalitesi, kalsiyumu belirleyen pıhtılaştırıcı (kalsiyum sülfat / nigari), soya ve hormon, tiroit, kanser kanıtı, soya ürünleri ailesi ve tofu etiketi okuma.
Vitamin ve Mineraller
Veganlarda D Vitamini: Güneş, Zenginleştirilmiş Besinler, D2–D3 Farkı ve Takviye Güvenliği
Yetişkin gereksinimi, Türkiye enlemlerinde güneşin payı, UV'li mantar ve zenginleştirilmiş içecekler, D2 ile liken kaynaklı D3 farkı, etiket okuma ve güvenlik sınırları.
Vitamin ve Mineraller
Vegan Beslenmede Kalsiyum: Kaynaklar, Emilim, Etiket Okuma ve Takviye Güvenliği
Bitkisel kalsiyum kaynakları, emilim, ürün etiketi okuma, kemik sağlığı ve güvenli takviye yaklaşımı.
Vitamin ve Mineraller
Veganlarda İyot: Güvenilir Kaynaklar, Yosun Riski ve Takviye Güvenliği
İyotlu tuz, zenginleştirilmiş ürünler, yosunların değişkenliği ve takviye güvenliği için kanıta dayalı bir rehber.
Vitamin ve Mineraller
Veganlarda B12 Vitamini: Kaynaklar, Eksiklik Belirtileri ve Güvenli Takviye
Güvenilir B12 kaynakları, eksiklik belirtileri, testler ve takviye seçiminde dikkat edilmesi gerekenler.
Vitamin ve Mineraller
Veganlarda Demir: Kaynaklar, Emilim, Eksiklik Belirtileri ve Takviye Güvenliği
Bitkisel demir kaynakları, C vitaminiyle emilimi destekleme, eksiklik belirtileri, testler ve güvenli takviye yaklaşımı.
Ürün ve Etiket Rehberi
Vegan Sertifika Etiketleri: Ne Anlama Geliyor?
Vegan logolarını, sertifikasyon kuruluşlarını, ürün kapsamını ve doğrulama adımlarını değerlendirme rehberi.
Vegan Beslenme
Dengeli Vegan Tabak Nasıl Oluşturulur?
Protein çapası, karbonhidratlı temel besin, sebze-meyve ve yağ kaynağıyla dengeli bir vegan öğün kurma rehberi; B12, iyot ve kalsiyum gibi tabakta görünmeyen noktalar.
Bilimsel Araştırmalar
Beslenme Araştırmaları Nasıl Okunur?
Çalışma türleri, ilişki-nedensellik farkı, göreli ve mutlak risk, finansman kuşkuculuğu ve beslenme başlıkları için bir dakikalık kontrol listesi.
Vegan Yaşam
Etin Cinsel Politikası: Carol J. Adams’tan Veganlık, Feminizm ve Etik Üzerine Bir Kitap
Vegan-feminist klasiğin değerlendirmesi: temel savı, yok sayılan gönderge kavramı, kime hitap ettiği ve eleştirel notlar.
Vegan Yaşam
İlaç ve Takviyelerde Hayvansal Kaynaklı Yardımcı Maddeler Nasıl Fark Edilir?
Jelatin, laktoz, stearatlar, karmin ve lanolin: etikette neyi görebileceğiniz, neyi göremeyeceğiniz ve ilacı bırakmadan kontrol yolları.
Ürün ve Etiket Rehberi
Zenginleştirilmiş Ürün Etiketi Nasıl Okunur?
B12, D vitamini, kalsiyum ve iyot değerlerini; 100 ml, porsiyon ve BRD bilgileriyle doğru karşılaştırma rehberi.
Ürün ve Etiket Rehberi
Vegan Kozmetik Etiketi Nasıl Okunur? Vegan, Cruelty-Free ve Tavşan Logoları Ne Anlatır?
Vegan içerik iddiasını hayvan testi politikasından ayırma, sertifika kapsamını doğrulama ve INCI listesini 60 saniyede denetleme rehberi.
Vegan Beslenme
Veganlarda Omega-3 Nasıl Karşılanır? ALA, EPA, DHA, Alg Yağı ve Etiket Okuma Rehberi
ALA, EPA ve DHA farkı; keten, chia ve ceviz porsiyonları; alg yağı etiketi ve takviye güvenliği için uygulamalı rehber.
VegaPusula yeni bir yanıt üretmedi.
Nasıl çalışır?
Aradığınız ifadeyi yalnızca aşağıdaki yayımlanmış yazıların başlık, özet ve konu etiketleriyle eşleştirir. Sonuçlar eşleşme gücüne göre sıralanır.
Gizlilik ve sınırlar
Aramanız başka bir servise gönderilmez ve bu sayfada kaydedilmez. Sonuçlar yalnızca sitedeki onaylı içeriklere yönlendirir; tanı veya tedavi önerisi sunmaz.
Makale dizini son güncelleme: 22 Ekim 2026