Vegan Yaşam

Frances Moore Lappé’nin 1971 tarihli Diet for a Small Planet kitabı israfı anlattı ve proteinleri birleştirmeyi öğretti. Lappé on yıl sonra bunun sandığından kolay olduğunu yazdı. Bugünkü kanıt ve yem tartışmasının elli yıl sonraki hâli.

Bir broşürle başlayan hikâye: Ruth Harrison çiftlikleri kendi gözüyle görmeye gitti, 1964’te Animal Machines kitabını yazdı ve Britanya hükümeti birkaç hafta içinde soruşturma açıkladı. Brambell raporu, beş özgürlüğün kökeni, Peter Singer bağlantısı ve kitaba yöneltilen eleştiriler.

The Game Changers belgeselinin altı iddiasını yayımlanmış araştırmalarla sınadık: vegan sporcuların performansı, bitkisel proteinle kas yapımı, Efes gladyatörleri, tek öğünün kana ve damarlara etkisi, ereksiyon gösterisi. Hangisi destekleniyor, hangisi abartılı; film bugün nereden izlenebilir?

Peter Singer’ın 1975 tarihli Hayvan Özgürleşmesi, Bentham’ın sorusuna dayanır: Acı çekebiliyorlar mı? Kitaba dönüşen 1973 denemesindeki sav, eskiyen örnekler (kafesler, sayılar, hissedebilirlik çizgisi), 2023’te baştan yazılan Hemen Şimdi sürümü, iki Türkçe baskının künyesi ve faydacılığa yöneltilen en güçlü eleştiri.

1 Ekim Dünya Vejetaryen Günü’nü 1977’de Kuzey Amerika Vejetaryen Derneği başlattı, 1978’de Uluslararası Vejetaryen Birliği benimsedi. 1975 Maine kongresi ve “Kıtlığın Cenazesi”, 1 Kasım Dünya Vegan Günü’yle bağlantı ve “lakto-vegan” teriminin neden yanlış olduğu.

179 yıl önce bugün, İngiltere’de Ramsgate’teki bir su tedavisi kliniğinde Vegetarian Society kuruldu. 1847 tarihli toplantı raporundan o gün, “vegetarian” kelimesinin kökeni, üyelerin çoğunun işçi ve zanaatkâr olması ve yumurta-süt tartışmasının neden kelimenin kendisi kadar eski olduğu.

Tolstoy 1892’de Howard Williams’ın The Ethics of Diet kitabının Rusça çevirisine önsöz yazdı. İngilizceye The First Step adıyla geçen metin, kendini tutmanın ahlaki hayatın ilk basamağı olduğunu savunur ve Tula mezbahası bölümünü içerir. Bu bir etik savdır, beslenme savı değil.

Tom Regan’ın Kafesler Boşalsın kitabı üzerine: dayandığı hak kuramı, neden daha büyük değil boş kafesler istediği, kime seslendiği ve eleştirmenlerin sorduğu sorular.

Vegan kelimesinin tarihlenebilir bir doğum günü var: 24 Kasım 1944’te Leicester’da imzalanmış dört sayfalık bir bülten. Belgeyi okuyunca meşhur köken açıklamasının orada bulunmadığı, vejetaryenlerden ayrılışın bir kavga olmadığı ve 1944’ün tanımının bugünkü tanım olmadığı görülüyor.