Vegan Gebelikte Protein ve Doğum Ağırlığı: İsrail’den Yeni Bir Çalışma Ne Buldu?
Kısa cevap: Tel Aviv’deki bir hastanede yapılan ve Ekim 2026’da çevrimiçi yayımlanan bir çalışma 54 vegan ve 176 vegan olmayan gebenin beslenmesini karşılaştırdı. Vegan kadınlar daha az protein aldı: günde 60 gram; vegan olmayan kadınlarda bu değer 82 gramdı. Vegan kadınların gebelik haftasına göre küçük bebek doğurma oranı da daha yüksekti. Beslenmede proteinin payının ve bu proteinin içindeki lösin adlı amino asidin oranının daha yüksek olması, daha yüksek doğum ağırlığıyla birlikte görüldü. Vegan beslenmede besinlerden alınan kalsiyum, D vitamini, B12 vitamini, DHA ve kolin daha düşük; lif, folat ve demir daha yüksekti. Bu, tek bir hastanede yapılmış gözlemsel bir çalışmadır; neden-sonuç ilişkisini değil, birlikteliği gösterir. Çalışma bilinen önerileri değiştirmiyor, ama iki noktanın önemini artırıyor: protein kaynaklarını çeşitli tutmak ve B12, iyot, kalsiyum, D vitamini ve DHA’yı karşılamak. Folik asit gebelik planlayan ve gebe olan bütün kadınlara önerilir; İngiltere’de D vitamini de öyle.
Çalışma ne yaptı?
Çalışma, Tel Aviv Sourasky Tıp Merkezi’nde yürütülen ileriye dönük gözlemsel bir araştırmanın ikincil analizidir. Tek bebek bekleyen, doğumunu bu hastanede yapan ve aynı beslenme biçimini değiştirmeden sürdürmüş kadınlar alındı. Kadınlar gebeliğin son üç ayında geçerliliği gösterilmiş bir besin tüketim sıklığı anketi doldurdu; bu anket, kişinin farklı besinleri ne sıklıkla yediğini sorar. Kullandıkları takviyeleri de bildirdiler. Doğumla ilgili sonuçlar hastane kayıtlarından alındı.
230 kadının 54’ü vegan beslenmekteydi. Araştırmacılar vegan ve vegan olmayan kadınların ne yediğini karşılaştırdı; protein ve amino asit alımının bebeğin doğum ağırlığıyla ve gebelik haftasına göre küçük doğmasıyla (SGA) ilişkili olup olmadığına baktı. SGA, doğum ağırlığının gebelik süresine göre 10. persentilin altında kalması demektir.
Vegan kadınların beslenmesi neyle ayrıldı?
Aşağıdaki değerler gebeliğin son üç ayında doldurulan besin anketinden gelir. Çalışmanın özeti bunların grup ortalaması mı yoksa ortanca değer mi olduğunu belirtmiyor; takviyelerin hesaba katılıp katılmadığını da söylemiyor. Bu yüzden düşük bir alım tek başına kandaki düzeyin düşük olduğu anlamına gelmez.
| Günlük alım | Vegan (54 kadın) | Vegan olmayan (176 kadın) |
|---|---|---|
| Protein | 60 g | 82 g |
| Protein, gebelik öncesi kilonun kilogramı başına | 1,10 g | 1,44 g |
| Karbonhidrat | 256 g | 217 g |
| Lif | 48 g | 30 g |
| Folat | 627 µg | 416 µg |
| Demir | 17 mg | 12 mg |
| Yağ | 72 g | 79 g |
| Kalsiyum | 764 mg | 1053 mg |
| D vitamini | 0,24 µg | 5,5 µg |
| B12 vitamini | 1,5 µg | 4,6 µg |
| DHA | 0 g | 0,07 g |
| Kolin | 270 mg | 394 mg |
Vegan beslenmede karbonhidrat, lif, folat ve demir daha yüksek; yağ, kalsiyum, D vitamini, B12, DHA ve kolin daha düşüktü. Tablodaki farkların hepsi istatistiksel olarak anlamlıydı.
Protein, lösin ve doğum ağırlığı
Beslenmede protein yüzdesinin daha yüksek olması daha düşük SGA riskiyle birlikte görüldü (olasılık oranı 0,80; %95 güven aralığı 0,67 ile 0,96). Araştırmacılar ayrıca bir karar ağacı yöntemiyle hangi protein ya da amino asit ölçüsünün daha ağır ve daha hafif bebekleri en iyi ayırdığını aradı. En güçlü ayırıcı, temel (esansiyel) bir amino asit olan lösinin toplam protein içindeki payı çıktı. Bu pay %5,636’nın üstündeyken ortalama doğum ağırlığı 3341 g, bu değerde ya da altındayken 3074 g idi; fark 267 g. Keşif amaçlı analizlerde bebeklerin büyüme ölçüleri ile beslenmedeki protein yüzdesi, lösin alımı ve lösin, tirozin ve valinin toplam protein içindeki payı arasında olumlu yönde, ama küçük ilişkiler görüldü.
Yazarlar, vegan kadınlarda SGA oranının vegan olmayanlardan yüksek olduğu ve bu artmış riskin alınan proteinin miktarı ve bileşimindeki farklarla “kısmen ilişkili olabileceği” sonucuna varıyor. Özet, gruplardaki SGA oranlarını vermiyor.
Aynı hastaneden önceki çalışmalar
Aynı hastanedeki ekip 2021’de daha önceki bir çalışma yayımlamıştı. Bu çalışmaya 273 kadın katıldı; gruplar aşağıdaki tabloda. Vegan beslenme, hepçil beslenmeye göre SGA bebek riskinde artışla ilişkiliydi (göreli risk 5,9; %95 güven aralığı 1,2 ile 21,8; aralığın bu kadar geniş olması katılımcı sayısının azlığını yansıtır). Öteki gruplarla karşılaştırıldığında fark istatistiksel olarak anlamlı değildi. Bebeklerin ortalama doğum ağırlıkları şöyleydi:
| Annenin beslenmesi | Kadın sayısı | Bebeklerin ortalama doğum ağırlığı |
|---|---|---|
| Hepçil | 112 | 3328 g |
| Balık yiyen | 37 | bildirilmemiş |
| Lakto-ovo vejetaryen | 64 | 3285 g |
| Vegan | 60 | 3015 g |
Vegan annelerin bebekleri hepçil ve lakto-ovo vejetaryen annelerin bebeklerinden ortalama olarak daha hafifti; balık yiyenlerle aradaki fark anlamlı değildi. Erken doğum oranları bütün gruplarda benzerdi.
Aynı araştırmadan bir başka çalışma, kadınların kanında ve göbek kordonu kanında B12 düzeyini ölçtü. Genel olarak B12 düzeyleri beslenme grupları arasında anlamlı fark göstermedi. Multivitamin, B12 ve demir takviyesi alan kadınlar almayanlarla karşılaştırıldığında, takviye alanların hem kendi kanında hem kordon kanında B12 daha yüksekti; bu fark veganlarda görüldü, hepçillerde görülmedi. Yazarlar, hiç vitamin takviyesi almayan veganların B12 eksikliği açısından hepçillerden daha fazla risk altında olduğu sonucuna vardı.
Bu çalışmalar aynı ekipten çıktığı için birbirinin bağımsız doğrulaması olarak okunmamalıdır.
Çalışmanın söyleyemedikleri
- İlişkiyi gösteriyor, neden-sonuç bağını göstermiyor. Vegan beslenmeyi seçen kadınlar, doğum ağırlığını da etkileyen başka yönlerden öteki kadınlardan farklı olabilir. Randomize çalışmalar olmadan beslenmenin etkisi bu öteki etkenlerden ayrılamaz; 2015 tarihli bir derleme böyle bir çalışma bulamamıştı.
- Tek hastane, küçük bir vegan grubu. Sonuçlar Tel Aviv’deki 54 vegan kadından geliyor ve başka toplumlar için geçerli olmayabilir.
- Beslenme yalnızca son üç ayda, anketle ölçüldü. Besin tüketim sıklığı anketleri insanların ne yediğini kesin olarak ölçmez, tahmin eder.
- Makalenin tamamını değil, özetini okuduk. Yeni çalışmanın tam metnine erişemedik. Gruplardaki SGA oranı, takviyelerin nasıl ele alındığı ve analizlerde başka hangi etkenlerin hesaba katıldığı gibi ayrıntılar özette yok.
Daha geniş kanıt da karışık. Gebelikte vegan ve vejetaryen beslenmeyi inceleyen 2015 tarihli bir sistematik derleme (2013’e kadarki çalışmalar), beş çalışmanın vejetaryen annelerin bebeklerinde daha düşük, iki çalışmanın ise daha yüksek doğum ağırlığı bildirdiğini saptadı. Gebelik süresi benzerdi. Derlemeyi yapanlar, kanıtın birbirinden çok farklı çalışmalara dayandığı ve sınırlı olduğu sonucuna vardı; bu sınırlar içinde, vitamin ve eser element ihtiyaçlarına dikkat edildiği sürece vegan ve vejetaryen beslenmenin gebelikte güvenli sayılabileceğini belirttiler.
Vegan ve gebeyseniz bu ne anlama geliyor?
İngiliz Beslenme Vakfı (BNF), dikkatli bir öğün planlamasıyla vejetaryen ve vegan kadınların gebelikte kendileri ve bebekleri için gereken bütün besin öğelerini alabileceğini söylüyor. Veganlar için öne çıkardığı noktalar:
- Protein: BNF’ye göre veganların çoğu yeterli protein alır, ama farklı kaynaklardan beslenmeleri gerekir. Tel Aviv çalışmasında vegan kadınlar vegan olmayanlardan daha az protein aldı; özet bunun önerilen miktarın altında olup olmadığını belirtmiyor. Soya, temel amino asitleri geniş bir yelpazede içerir. Başka kaynaklar arasında fasulye ve öteki baklagiller, sert kabuklu yemişler (fındık, ceviz, badem gibi), tofu ve zenginleştirilmiş soya içecekleri ve yoğurtları var. Soya ve yulaf içeceği karşılaştırmamız, bitkisel içeceklerde protein miktarının hammaddeye göre neden değiştiğini gösteriyor.
- B12 vitamini: veganlar için tek güvenilir kaynak, B12 ile zenginleştirilmiş besinler ya da takviyedir. Seçenekleri B12 vitamini rehberimizde bulabilirsiniz.
- Demir: bitkisel besinlerdeki demir hayvansal besinlerdekinden daha az emilir; bu yüzden alımın daha yüksek olması yeterli demir alındığını garanti etmez. Baklagiller, yeşil yapraklı sebzeler, tam buğday ekmeği, kinoa ve demirle zenginleştirilmiş kahvaltılık gevrekler yardımcı olur; gebelikte demir düzeyi rutin kan tahlilleriyle de kontrol edilir.
- İyot: veganlar iyot eksikliği açısından risk altındadır ve bitkisel içecekler her zaman iyotla zenginleştirilmez. Deniz yosunu, özellikle kelp gibi kahverengi yosunlar, gereğinden fazla iyot verebilir; bu yüzden BNF, özellikle gebelikte, haftada bir defadan sık yenmemesini öneriyor. İyot takviyeleri vardır; hangi ürünün ve hangi dozun size uygun olduğunu hekiminize ya da ebenize sorun.
- Omega-3 (DHA): alg yağından yapılan takviyeler, DHA için vegan bir kaynaktır. A vitamini içermediğinden ve gebelikte kullanıma uygun olduğundan emin olun. BNF, veganlarda ve vejetaryenlerde bu yağların daha düşük alınmasının sağlığa zarar verdiğine dair güçlü bir kanıt olmadığını da belirtiyor.
- Kalsiyum: kalsiyumla zenginleştirilmiş bitkisel içecekler ve yoğurtlar, kalsiyumla pıhtılaştırılmış tofu ve bazı yeşil yapraklı sebzeler.
NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti), gebelikten önce (tercihen üç ay önce) ya da gebe olduğunuzu öğrenir öğrenmez başlayıp 12. haftaya kadar günde 400 mikrogram folik asit önerir. Bu öneri, beslenmeniz folattan zengin olsa da geçerlidir; çünkü gereken miktarı yalnızca besinlerden almak zordur. Bazı kadınlara da hekimin reçete ettiği daha yüksek bir doz önerilir. NHS ayrıca Ekim başından Mart sonuna kadar günde 10 mikrogram (400 IU) D vitamini önerir (bazı kadınlar için bütün yıl) ve zararlı olabileceği için günde 100 mikrogramdan (4000 IU) fazla alınmamasını söyler. Gebelikte morina karaciğeri yağının ve A vitamini (retinol) içeren takviyelerin kullanılmamasını öğütler; fazla A vitamini bebeğin gelişimine zarar verebilir. Bu çalışmada vegan kadınların kolin alımı da daha düşüktü; kolinin nereden alındığını veganlarda kolin yazımız anlatıyor.
Beslenmenizi ve takviyelerinizi, tercihen gebelikten önce ya da gebeliğin olabildiğince başında, ebenizle, hekiminizle ya da bir diyetisyenle konuşun.
Bu yazının sınırları
Bu yazı Tel Aviv çalışmasının yayımlanmış özetine, aynı hastaneden daha önceki iki çalışmaya, 2015 tarihli bir sistematik derlemeye ve BNF ile NHS’nin önerilerine dayanır. Yeni çalışmanın tam metnine erişemedik. Çalışma gözlemseldir; vegan beslenmenin ya da düşük protein alımının doğum ağırlığını düşürdüğünü gösteremez. Bu yazı genel bilgi verir; gebelikte bir sağlık profesyonelinin kişisel önerisinin yerini tutmaz.
Kaynaklar
- Dubinsky EP, Avnon T, Shaham S, Shiff YE, Yogev Y, Anbar R. Characterization of nutritional intake in vegan pregnant women and its association on birth weight. Clin Nutr ESPEN 2026;76:105172.
- Avnon T, Paz Dubinsky E, Lavie I, Ben-Mayor Bashi T, Anbar R, Yogev Y. The impact of a vegan diet on pregnancy outcomes. J Perinatol 2021;41(5):1129-1133.
- Avnon T, Anbar R, Lavie I, Ben-Mayor Bashi T, Paz Dubinsky E, Shaham S, Yogev Y. Does vegan diet influence umbilical cord vitamin B12, folate, and ferritin levels? Arch Gynecol Obstet 2020;301(6):1417-1422.
- Piccoli GB, Clari R, Vigotti FN, et al. Vegan-vegetarian diets in pregnancy: danger or panacea? A systematic narrative review. BJOG 2015;122(5):623-633.
- British Nutrition Foundation. Vegetarian and vegan diets during pregnancy.
- NHS. Pregnancy vitamins and supplements.
Editör: Anıl Güler, Eczacı
Son gözden geçirme: 15 Ekim 2026
