Avustralyalı Veganlar Ne Yiyor? 66 Kişilik Yeni Çalışmada Besin Öğesi Açıkları
Avustralya’da 66 yetişkin veganın sekiz günlük besin kayıtlarını inceleyen bir çalışmada protein alımı ile protein, yağ ve karbonhidrat dengesi önerilen aralıklardaydı. Buna karşın katılımcıların önemli bir kısmı B12 vitamini, kalsiyum, iyot ve selenyumda, erkeklerin önemli bir kısmı da çinkoda tahmini gereksinimin altında kalıyordu. Takviyeler bu açıkları daralttı ama kapatmadı. Çalışma, küçük bir gönüllü grubun ne yediğini ölçtü; kan düzeylerini ölçmedi.
Ne yayımlandı?
“Nutrient and Discretionary Food Intake in Vegan Adult Australians: A Cross-Sectional Study” (Avustralyalı Yetişkin Veganlarda Besin Öğesi ve İsteğe Bağlı Besin Alımı: Kesitsel Bir Çalışma) başlıklı makale, 12 Ağustos 2026’da Nutrition Bulletin dergisinde çevrim içi yayımlandı (Eylül 2026 sayısı, cilt 51, sayfa 366–378). Üç yazar da Canberra Üniversitesi’ndendir ve çıkar çatışması bildirmemiştir.
Çalışma nasıl yapıldı?
Katılımcılar Avustralya’daki vegan Facebook gruplarından toplandı ve en az 12 aydır vegan besleniyordu. 66 yetişkinin 53’ü kadın, 13’ü erkekti; ortanca yaş 35’ti. Ekim 2023 ile Mart 2024 arasında her katılımcı, iki ayrı dönemde dörder gün boyunca bir akıllı telefon uygulamasında yarı tartılı besin günlüğü tuttu. Eksik bildirilmiş olması muhtemel günler çıkarıldıktan sonra 466 gün analiz edildi.
Yalnız besinlerden ve besinlerle takviyelerden gelen alım, Avustralya’nın Besin Referans Değerleriyle karşılaştırıldı. Çoğu besin öğesi için ölçüt, sağlıklı kişilerin yarısının gereksinimini karşılayan miktar olan Tahmini Ortalama Gereksinim (EAR) idi. Omega-3 yağları gibi EAR’ı olmayan besin öğeleri için Yeterli Alım değeri kullanıldı.
Ne bulundu?
Sorun protein değildi. Bir erkek dışında tüm katılımcılar besinlerden EAR’ın üzerinde protein aldı. Takviyeler dahil ortanca alım kadınlarda günde kilogram başına 1,2 g, erkeklerde 1,5 g idi.
Bazı mikro besin öğeleri ise sorunluydu. EAR’ın altında kalan katılımcıların oranı, önce yalnız besinlerden, sonra takviyelerle birlikte:
- B12 vitamini: kadınların %57,7’si ve %30,8’i; erkeklerin %38,5’i ve %23,1’i.
- Kalsiyum: kadınların %63,5’i ve %53,8’i; erkeklerin %38,5’i ve %30,8’i.
- Selenyum: kadınların %73,1’i ve %61,5’i; erkeklerin %46,2’si ve %38,5’i.
- İyot: kadınların %46,2’si ve %32,7’si; erkeklerin her iki durumda da %30,8’i.
- Çinko: erkeklerin %53,8’i ve %46,2’si.
Yalnız besinlere bakıldığında katılımcıların tamamı uzun zincirli omega-3 yağları (EPA ve DHA) için Yeterli Alımın altındaydı; yazarlar bunu balıktan kaçınmaya bağlıyor. Bazı kadınlar vegan omega-3 takviyesi kullandı ve bu, kadınların %23,1’ini değerin üzerine çıkardı. Değerlendirilen her besin öğesinde EAR’a ulaşan yalnız dört katılımcı vardı; katılımcılar ortalamada 3,5 besin öğesinde EAR’ın altındaydı.
Takviye kullanımı yaygın ama düzensizdi. Katılımcıların yaklaşık %77’si en az bir takviye kullanıyordu; en sık multivitamin (%39,4), protein tozu (%37,9), B12 vitamini (%33,3) ve demir (%27,3). B12 takviyesi kullananlar yalnızca üçte birdi; diğer çalışmalarda bu oran %68 ile %92 arasında bildirilmiş. Yazarlar, düzensiz ya da tek bir besin öğesine yönelik takviye kullanımının bazı alımların neden düşük kaldığını açıklayabileceğini düşünüyor.
İsteğe bağlı besinler, yani vegan çikolata, tatlı unlu mamuller, tatlılar, cips ve bazı et alternatifleri gibi beslenme için gerekli olmayan ürünler, enerjinin %24,2’sini, günde yaklaşık 3,3 porsiyonu oluşturdu. Bu oran, 2011–2012’de Avustralyalı yetişkinler için bildirilen %31–37’den düşük; porsiyon sayısı ise çoğu yetişkin için önerilen günde en fazla üç porsiyonun üzerindeydi.
Çalışmanın söyleyemedikleri
- Alım, düzey demek değildir. Kan testi yapılmadı. Çalışma insanların ne yediğini tahmin ediyor; kimsenin gerçekten eksik olup olmadığını söyleyemez.
- Küçük ve gönüllülerden oluşan bir grup. 66 gönüllünün yalnız 13’ü erkekti. Yazarlar, katılımcıların çağrıya yanıt vermeyen veganlara göre sağlığına daha çok önem veren kişiler olabileceğini belirtiyor.
- Tek bir kesit. Kesitsel bir çalışma tek bir dönemi anlatır ve açıkların neden kaynaklandığını gösteremez.
- Eski besin verileri. Besinler, bitkisel et alternatifleri için az seçenek içeren AUSNUT 2011–2013 veri tabanıyla analiz edildi.
Diğer araştırmalarla nasıl örtüşüyor?
Bu tablo tanıdık. Çoğu Avrupa, Güney ve Doğu Asya ile Kuzey Amerika’dan 141 çalışmayı kapsayan sistematik bir derleme, B12 vitamini, D vitamini, demir, çinko, iyot ve kalsiyum alımı ile düzeylerinin bitkisel beslenmede et yiyenlere göre genellikle daha düşük olduğunu, en düşük B12 vitamini, kalsiyum ve iyot alımının da veganlarda görüldüğünü buldu. Aynı derleme et yiyenlerde de lif, folat, D ve E vitaminleri, kalsiyum ve magnezyum alımının yetersiz kalma riski olduğunu saptadı ve tüm beslenme örüntülerinde besin öğesi yetersizlikleri bulunduğu sonucuna vardı. Derlemenin iki yazarı, zenginleştirilmiş besin ve takviye satan Unilever’de çalışıyor.
Buradan ne çıkarmalı?
Yazarlara göre iyi planlanmış bir vegan beslenme teoride besin açısından yeterli olabilir, ancak bunu uygulamada sağlamak için destek gerekir. Kontrol etmeye değer besin öğeleri:
- B12 vitamini: veganlara B12 ile zenginleştirilmiş besinler tüketmeleri ve B12 takviyesi kullanmaları önerilir. B12 vitamini rehberimize bakın.
- Kalsiyum: kalsiyumla zenginleştirilmiş bitkisel içecekler, kalsiyumla pıhtılaştırılmış tofu ve yeşil yapraklı sebzeler. Vegan beslenmede kalsiyum yazımıza bakın.
- İyot: güvenilir kaynaklar ve deniz yosununun riskleri iyot rehberimizde.
- Selenyum: Veganlarda selenyum yazımıza bakın.
- Çinko: Veganlarda çinko yazımıza bakın.
- Omega-3: yazarlar, bazı araştırmacıların mikroalg kaynaklı vegan omega-3 takviyesi önerdiğini aktarıyor. Omega-3 rehberimize bakın.
Takviye almak, o besin öğesini karşılamakla aynı şey değildir; her ürünün gerçekte ne içerdiğine bakın. Kendi düzeyinizi besin günlüğü değil, kan testi gösterir. Tek bir çalışma da kanıtın yalnızca bir parçasıdır; nedenini beslenme araştırmaları nasıl okunur rehberimiz anlatıyor.
Kaynaklar
- Smillie L, Minehan M, Knight-Agarwal CR. Nutrient and discretionary food intake in vegan adult Australians: a cross-sectional study. Nutr Bull. 2026;51(3):366–378. doi:10.1111/nbu.70065.
- Neufingerl N, Eilander A. Nutrient intake and status in adults consuming plant-based diets compared to meat-eaters: a systematic review. Nutrients. 2022;14(1):29.
Editör: Anıl Güler, Eczacı
Son bilimsel gözden geçirme: 16 Eylül 2026
