Vegan Beslenen Çocuklarda Büyüme: LIFE Child Çalışması Ne Buldu?

Yayın: 10 Ekim 2026

Çocuğunu vegan besleyen ebeveynlerin en sık duyduğu soru şu: Çocuk düzgün büyüyecek mi? Almanya’nın Leipzig kentindeki araştırmacıların ağustosta yayımladığı bir çalışma bu soruya yeni veri ekliyor. Öne çıkan bulgu, vegan çocukların daha kısa boylu, beden kitle indekslerinin (BKİ) de daha düşük olduğu. Ancak ayrıntılar bu bulgudan daha önemli: Vegan grup çok küçüktü ve et yiyen çocuklarla değil, vejetaryenlerle karşılaştırıldı.

Çalışma

Makale 29 Ağustos 2026’da European Journal of Nutrition dergisinde çevrim içi yayımlandı. Yazarlar, Leipzig Üniversitesi’nin araştırma programı LIFE Child’ın ekibinden. LIFE Child, 2011’den beri Leipzig’deki çocukları izleyen, toplum temelli bir kohort çalışması.

Araştırmacılar 3 aylıktan 19 yaşına kadar 2.508 sağlıklı katılımcıdan alınan 7.344 kan örneğini kullandı. Her ziyarette çocuklar (küçük yaştakiler için ebeveynleri) olağan beslenme biçimlerini bildirdi; bu bildirime göre beslenme hepçil, vejetaryen ya da vegan olarak sınıflandırıldı. Boy ve BKİ, standart sapma skorlarına (SDS) çevrildi; bu skor her çocuğu aynı yaş ve cinsiyetteki akranlarıyla karşılaştırır. Kan örneklerinde, büyümede rol oynayan IGF-1 (insülin benzeri büyüme faktörü 1) hormonu ile onu kanda taşıyan başlıca protein olan IGFBP-3 ölçüldü.

Küçük yaşlarda vejetaryen ve vegan çocuk sayısı çok az olduğu için ana analizler 10 yaş ve üzerindeki katılımcılarla sınırlandı. Her vejetaryen örnek üç hepçil örnekle, her vegan örnek de üç vejetaryen örnekle eşleştirildi.

Kaç vegan çocuk vardı?

Çok az. 7.344 kan örneğinin yalnızca 21’i vegan beslenen çocuklardan geliyordu. Yaş sınırı uygulandıktan sonra analizde 12 katılımcıdan 17 örnek kaldı. Vejetaryen grup daha büyüktü: 10 yaş ve üzerindeki 128 katılımcıdan 215 örnek.

Çalışma iki ayrı karşılaştırma yaptı: vejetaryenler ile hepçiller (215’e karşı 645 örnek) ve veganlar ile vejetaryenler (17’ye karşı 51 örnek). Veganlar hepçillerle doğrudan karşılaştırılmadı.

Bulgular

• Boy: Vejetaryen çocuklar hepçillerden kısa değildi; hatta biraz daha uzundu, ama fark istatistiksel olarak anlamlı değildi. Ergenlik evresi hesaba katıldığında vegan çocukların boy skoru −0,24, vejetaryenlerinki 0,35’ti (β = −0,59, p = 0,006). Karşılaştırma ergenlik evresi yerine yaşa göre yapıldığında fark anlamlı değildi.
• BKİ: En yüksek BKİ skoru hepçillerdeydi (0,32 SDS). Vejetaryenlerin skoru 0,14 daha düşüktü; bu fark anlamlı değildi (p = 0,114). Veganların BKİ skorları vejetaryenlerinkinden belirgin biçimde düşüktü; fark en çok ergenlik evresini hesaba katan modelde görüldü (β = −1,01, p = 0,009).
• IGF-1: Vejetaryenlerde IGF-1 hepçillerdekinden düşüktü (β = −0,33, p < 0,001, ergenlik evresine göre düzeltilmiş). Veganlarda IGF-1 vejetaryenlerdekinden 0,52 SDS düşüktü, ama yalnızca yaşa dayalı modelde (p = 0,031).
• IGFBP-3: Taşıyıcı protein benzer bir örüntü izledi: vejetaryenlerde hepçillerdekinden, veganlarda da vejetaryenlerdekinden düşüktü.

Yazarlar, düşük IGF-1 düzeyinin beslenme farklarıyla, özellikle de hayvansal protein alımının daha düşük olmasıyla ilişkili olabileceğini öne sürüyor. Önceki araştırmalara dayanarak, süt proteininin yüksek IGF-1 ile güçlü biçimde ilişkili olduğunu ayrıca vurguluyorlar; bu çalışma ise çocukların ne yediğini ölçmedi. Çalışma hormon düzeylerini ölçtü; bu düzeylerin çocukların sağlığını etkileyip etkilemediğini sınamadı.

Çalışma neyi gösteremez?

Sınırlılıkları yazarlar kendileri sıralıyor ve bunlar azımsanacak gibi değil:

• Vegan grup çok küçüktü. Yazarlar 17 örnekten oluşan vegan grubun büyüklüğünün “özellikle veganlar için sonuçlarımızın sağlamlığını ve genellenebilirliğini azalttığını” yazıyor. IGF-1 sonucu gibi sınırda anlamlı bulguların “dikkatle yorumlanması gerektiğini” ekliyorlar.
• Beslenme ayrıntısız ve beyana dayalı. Çalışma, çocukların bu beslenme biçimini ne zamandır ve ne kadar sıkı uyguladığını ya da gerçekte hangi besin öğelerini aldığını kaydetmedi. Makale, vegan çocukların B12 ya da başka takviye alıp almadığını bildirmiyor.
• Başka etkenler hesaba katılmadı. Gruplar küçük olduğu için fiziksel aktivite, sosyoekonomik durum ve diğer yaşam tarzı etkenleri analize eklenemedi.
• Neden-sonuç gösterilemez. Yazarlar çalışmayı kesitsel olarak tanımlıyor; yani çalışma nedenleri değil, ilişkileri gösteriyor.
• Tek bir nüfus. Katılımcıların %98’i beyaz (Avrupa kökenli) çocuklardı; sonuçlar esas olarak bu çocuklar için geçerli.

Özetin sonuç cümlesi, vegan çocukların akranlarından “anlamlı ölçüde daha kısa olduğunu ve BKİ’lerinin daha düşük olduğunu” söylüyor. Oysa analizin kendisinde veganlar yalnızca vejetaryenlerle karşılaştırıldı. Makalenin vardığı sonuç ise “bu gözlemsel bulgulardan belirli bir beslenme önerisi çıkarılamayacağı” yönünde.

Diğer araştırmalar ne gösteriyor?

Daha önceki önemli bir çalışma Polonya’da yapıldı. Desmond ve arkadaşları (2021), 5 ile 10 yaş arasındaki 52 vegan, 63 vejetaryen ve 72 hepçil çocuğu inceledi. Vegan çocuklar hepçillerden ortalama 3,15 cm daha kısaydı ve kemik mineral içerikleri daha düşüktü. B12 vitamini eksikliği ve demir eksikliği anemisi de bu çocuklarda daha sıktı. LDL kolesterolleri 24 mg/dL daha düşüktü; ancak HDL (“iyi”) kolesterolleri de daha düşüktü. Takviye, düşük B12 ve D vitamini düzeylerini düzeltti.

Avrupa Pediatrik Gastroenteroloji, Hepatoloji ve Beslenme Derneği’nin (ESPGHAN) Beslenme Komitesi, 2025’te sistematik literatür taramasına dayanan bir görüş bildirisi yayımladı. Bildiriye yaklaşık 1.500 vegan çocuğu kapsayan 10 çalışma alındı. Vardığı sonuç, katı vegan beslenmenin normal büyümeyi destekleyip desteklemediği konusunda mevcut kanıtların “kesin bir sonuca varmaya yetmediği” oldu; bununla birlikte hepçillerle karşılaştırıldığında boy ya da BKİ skorlarında anlamlı fark görülmedi.

Ebeveynler için ne anlama geliyor?

LIFE Child sonuçları, vegan beslenmenin büyümeyi bozduğunu göstermiyor; ama büyümeyi şansa bırakmamak için iyi bir gerekçe sunuyor. ESPGHAN’ın önerileri şunlar:

• Düzenli kontroller. Büyüme ve beslenme durumu bir çocuk doktoru tarafından düzenli olarak izlenmeli.
• Uzman desteği. Vegan beslenen çocuklar düzenli olarak nitelikli bir diyetisyenden danışmanlık almalı.
• B12 ve diğer takviyeler. ESPGHAN, B12 vitamini dahil belirli mikro besin öğelerinin takviyesini vazgeçilmez sayıyor. Ayrıntı için B12 rehberimize bakın.
• Kritik besin öğeleri. ESPGHAN protein, omega-3, kalsiyum ve demirin altını çiziyor. Protein kalitesi ve kemik sağlığı yazılarımız bu konuları ele alıyor.

Ergenlik çağındaki çocuklar için genç veganların B12 ve D vitaminini nereden aldığını anlatan yazımız da konuyla ilgili.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Çocuğunuzun beslenmesi ve büyümesi için çocuk doktorunuza ya da bir diyetisyene danışın.

Kaynaklar

1. Allner IE, Kiess W, Kratzsch J, Vogel M. Growth parameters and IGF-1 axis biomarkers differ among omnivorous, vegetarian, and vegan children. Eur J Nutr 2026;65(6):245.
2. Desmond MA, ve ark. Growth, body composition, and cardiovascular and nutritional risk of 5- to 10-y-old children consuming vegetarian, vegan, or omnivore diets. Am J Clin Nutr 2021;113(6):1565–1577.
3. Verduci E, ve ark. Vegan diet and nutritional status in infants, children and adolescents: A position paper based on a systematic search by the ESPGHAN Nutrition Committee. J Pediatr Gastroenterol Nutr 2025;81:1318–1345.

Bu yazıyı paylaşın

WhatsAppFacebookXBağlantıyı kopyala

Editör: Anıl Güler, Eczacı
Son gözden geçirme: 10 Ekim 2026