Vegan Ürün Etiketi Kuralları: Badem Sütü Neden “Badem İçeceği” Oluyor?
Kısa cevap: Türkiye’de vegan ve vejetaryen gıda etiketlerinin kuralları, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın etiketleme kılavuzunun 12. bölümünde yer alıyor. 2024’te etiketleme yönetmeliğine eklenen bir hükümle gıda işletmecileri bu kılavuza uymakla yükümlü hâle geldi. Vegan bir ürünün etiketinde “Veganlar için uygundur” yazılabilir; buna ek olarak “Bitkisel bazlı” ya da “Hayvansal bileşen içermez” ifadeleri de kullanılabilir. Ürün, “vegan” gibi bir sözcükle birlikte burger, sosis ya da köfte diye adlandırılabilir. Süt ve et ürünlerinin adları ise kullanılamaz: soya, yulaf ya da badem içeceklerine “süt” denemez, “tavuk lezzetinde” gibi ifadeler yasak. Kılavuzla yeni getirilen hükümlere uymayan ürünler 31 Aralık 2026’dan sonra piyasada bulunamaz.
Kurallar hangi metinde?
Üç metin önemli, ama vegan sözcüğü yalnız birinde geçiyor.
- Yönetmelik. Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği 26 Ocak 2017’de Resmî Gazete’de yayımlandı. Yönetmeliğin güncel metninde “vegan” sözcüğü geçmiyor.
- 2024 değişikliği. 6 Nisan 2024 tarihli ve 32512 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklik, 48. maddeye şu hükmü ekledi: gıda işletmecileri, yönetmeliğe ilişkin hazırlanan kılavuzlardaki hükümlere de uymak zorundadır. Aynı değişiklik bir tarih de koydu: değişikliklere uygun olmayan gıdalar 31 Aralık 2026’dan sonra piyasada bulunamaz. Bu hüküm ithal gıdaların etiketleri için de geçerli.
- Kılavuz. Bakanlığın Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü güncel etiketleme kılavuzunu 26 Kasım 2024’te yayımladı; kılavuz 2021 tarihli eski kılavuzun yerini aldı ve 21 Haziran 2025 ile 10 Mart 2026’da revize edildi. Bitkisel gıdalara ilişkin kurallar 12. bölümde, “Vegan/Vejetaryen İfadelerinin Kullanımı” başlığı altında. Gıda işletmecileri kılavuzla yeni getirilen hükümlere 31 Aralık 2026’ya kadar uyum sağlamak zorunda (madde 46).
Kılavuz 12. bölümü gerekçesiyle açıyor: vejetaryen ya da vegan beslenme, yetişkin bireylerin hür iradesiyle karar vermesi gereken bir konu olduğu için bu gıdaların reklamı, sunumu, tanıtımı ve piyasaya arzı, hayvansal gıdaların yerine geçtiği algısı yaratılarak özendirici biçimde yapılamaz. Aynı paragraf, süt ve süt bileşenleri kullanılmadan tamamen bitkisel bileşenlerden oluşan vegan ürünlerin markasında, adında ve görselinde peynir algısı oluşturmamak koşuluyla üretilebileceğini ekliyor. Yani bitkisel peynir alternatifleri yasak değil; yasak olan, bunları peynir diye adlandırmak ya da peynir gibi göstermek.
Vegan etikette neler yazılabilir?
- “Vejetaryenler/Veganlar için uygundur.” Bu ve benzeri beyanlar kullanılabilir. Bunlara ek olarak “Bitkisel”, “Bitkisel bazlı” ya da “Hayvansal bileşen içermez” gibi ifadeler de yer alabilir (12.1).
- Burger, sosis, köfte. “Bitkisel”, “vegan” ya da “vejetaryen” ifadeleriyle birlikte köfte, sosis, salam, nuget, burger, ızgara gibi adlar kullanılabilir; ürün kendi biçimiyle, örneğin burger ya da nuget şeklinde gösterilebilir (12.7).
- “… aromalı” ifadesi, belirli koşullarla. Vegan bir üründe, adı etikette kullanılamayan bir gıdanın aroma vericisi varsa, “… aromalı” ifadesi gıdanın adının yanında kullanılabilir. İfade en fazla gıdanın adıyla aynı punto büyüklüğünde, aynı renk ve yazı karakteriyle, arka plan rengiyle kontrast oluşturacak biçimde yazılır; aromaya ilişkin görsel kullanılamaz. Kılavuzun kendi örneği: “Peynir Aromalı Vegan Kraker” ya da “Peynir Aromalı Kraker” olur, “Vegan Peynir Aromalı Kraker” olmaz (12.10).
Vegan etikette neler zorunlu?
- Ürün ete ya da süt ürününe benziyorsa beyanı görünür kılmak. Vegan ya da vejetaryen bir gıda, et ve süt ürünlerine biçim ya da kullanım alanı bakımından benziyorsa, “Veganlar için uygundur” beyanı ambalajın ön yüzünde (kılavuzun deyişiyle temel görüş alanında), gıdanın adı ve markasıyla birlikte yer almalı. Beyan arka plan rengiyle kontrast oluşturmalı, kolayca ayırt edilebilmeli ve en az gıdanın adıyla aynı punto büyüklüğünde olmalı (12.1). Gıdanın adında zaten vejetaryen ya da veganlara yönelik bir ifade varsa ayrıca bilgilendirme zorunlu değil (12.2).
Neler yazılamaz?
- Süt ürünü adları. Vegan bir gıdanın adında, markasında ve etiketinde süt ve süt ürünlerine ait gıda adları kullanılamaz. Hindistan cevizi sütü bu kapsamda değerlendirilmiyor (12.5).
- Bitkisel içeceklerde “süt”. Soya, yulaf, badem, fındık gibi bileşenlerle üretilen içeceklerde süt ifadesi kullanılamaz; adlandırmada “süt” yerine “içecek” ifadesi kullanılır. Bu içeceklerde “Süt ve süt ürünü içermez” ifadesi kullanılamaz, ama “Laktoz içermez” ifadesi kullanılabilir (12.11). Türkiye’deki etikette “badem sütü”, “badem içeceği” olur.
- Et ürünü adları. Vejetaryen ve vegan gıdaların etiketinde et ve et ürünlerine ait gıda adları kullanılamaz (12.6). İstisna, 12.7’de sayılan burger, sosis gibi adlar.
- “… tadında”, “… lezzetinde”. Kılavuzun kullanılmasına izin vermediği gıda adlarıyla birlikte “et tadında”, “tavuk lezzetinde”, “balık lezzetinde”, “tereyağı tadında” gibi ifadeler kullanılamaz (12.9). İzin verilen “… aromalı” ifadesinden farkı şu: “aromalı”, üründe gerçekten bulunan bir aroma vericiyi anlatır.
- Hayvansal ifade ve görseller. Vegan bir gıdanın etiketinde hayvansal gıdalara ait ifade ve görseller ya da bunları çağrıştıran ifade ve görseller kullanılamaz; ürünün kendi görselleri kullanılabilir (12.3). Vejetaryen gıdalarda bu yasak, kırmızı et, kanatlı eti, balık eti ve ürünün içinde bulunmayan hayvansal gıdalara ait ifade ve görselleri kapsıyor (12.4).
- Tescilli adlar. Hayvansal kökenli bileşen içeren gıdalara ait tescilli coğrafi işaret ya da geleneksel ürün adları kullanılamaz (12.8).
İz miktarlar, alerjiler ve yabancı dildeki etiketler
İstem dışı bulaşma vegan beyanını engellemiyor. İyi üretim uygulamalarının gerektirdiği önlemlere rağmen hayvansal kökenli bileşenler istem dışı ve kaçınılmaz bir bulaşma olarak bulunuyorsa, ürün yine vegan ya da vejetaryen gıda olarak tanımlanabilir. Alerji ya da intoleransa yol açan hayvansal kökenli bir madde için “İz/Eser miktarda … içerebilir” bildirimi isteğe bağlı. Bu bildirim yalnızca kapsamlı bir risk değerlendirmesi bulaşmanın kaçınılmaz olduğunu gösterirse yapılabilir (12.15). Uyarı isteğe bağlı olduğu için vegan etiketi bir alerjen güvencesi değil; süt ya da yumurta alerjisi olanlar yalnız bu etikete güvenmemeli.
Yabancı dildeki bilgiler. Etikette Türkçe dışındaki dillerde yer alan bilgiler de bu kurallara aykırı olamaz (12.12). Bu kural, etiketinin İngilizce kısmında “oat milk” yazan ithal ürünleri de kapsıyor.
Restoran ve kafeler
- Menüde vegan beyanı. Toplu tüketim yerlerinde ambalajsız sunulan vejetaryen ve vegan gıdalarla ilgili “vejetaryenler/veganlar için uygundur” gibi beyanlar ya da görseller, menü, yazı tahtası, broşür, karekod veya dijital ekran aracılığıyla kolayca görülebilecek ve açıkça okunabilecek biçimde sunulur (12.13).
- Tanımı gereği bitkisel ürünler. Bileşimi, ürün tanımı, üretim yöntemi ya da ilgili mevzuat gereği hayvansal kökenli bileşen içermesi beklenmeyen ürünlerin sunulduğu yerlerde, menüde ya da tüketicinin görebileceği bir yerde “Vejetaryen/Vegan tüketimine uygundur” ifadesine yer verilebilir (12.14).
- Bileşenler, enerji ve domuz kaynaklı bileşenler. Mart 2026 revizyonuyla toplu tüketim yerleri, yalnız vegan gıdalar için değil sundukları bütün gıdalar için bileşen ve enerji değeri bilgisini müşteri istemeden vermek zorunda. Alerjen, alkol ve domuz kaynaklı bileşenler gıdada bulunuyorsa, gıdanın adıyla birlikte ve öne çıkarılarak belirtilmeli. Bilgi karekodla veriliyorsa, karekod okutacak cihazı olmayan müşterilere istenirse sunulacağı görünür bir yerde yazılı olarak belirtilmeli (41.3–41.5). Ulusal zincirlerin son tarihi 1 Temmuz 2026’ydı. Aynı il içinde üç ve daha fazla şubesi olan işletmelerin 31 Aralık 2026’ya kadar süresi var. Diğer bütün işletmelerin son tarihi ise bileşenler için 31 Aralık 2026, enerji değeri için 31 Aralık 2027 (madde 47).
Rafta nelere bakmalı?
- 2026 sonuna kadar iki adı da görebilirsiniz. Son tarih işletmeler için; bu yüzden bazı ürünler o güne kadar eski adlarıyla rafta kalabilir. Bu sonbahar “süt” diye satılan bir ürün, tarifi hiç değişmeden gelecek yıl “içecek” adıyla karşınıza çıkabilir.
- “Laktoz içermez” vegan demek değil. Kılavuz bu ifadeye bitkisel içeceklerde izin veriyor, ama laktozsuz inek sütünde de aynı ifade yer alır. “Veganlar için uygundur” beyanına bakın ya da içindekiler listesini okuyun.
- “Kremsos” süt içermez demek değil. Mart 2026 revizyonuna göre krema alternatifi olarak satılan bir ürünün adında “krema” geçebilmesi için içeriğinde süt yağı bulunması gerekiyor. Krema ve Kaymak Tebliği kapsamı dışında kalan, benzer amaçlarla üretilen ürünlerde ise “kremsos” ifadesi kullanılabiliyor (22.32–22.33). Kremsos tamamen bitkisel yağlı olabilir (“Bitkisel Yağlı Kremsos”), süt yağı da içerebilir (“Bitkisel Yağlı, %… Süt Yağlı Kremsos”); bu yüzden adın tamamını okuyun. Yalnızca bitkisel yağ içeren bir kremsos hazır bir gıdada bileşen olarak kullanılıyorsa gıdanın adında da “kremsos” geçmeli, örneğin “Kremsoslu Mantar Çorbası” (22.34.1).
- “Veganlar için uygundur” üreticinin beyanıdır. Kılavuz bu beyanın nasıl yazılacağını ve gösterileceğini düzenliyor; bir sertifika sistemi kurmuyor. Sertifika logolarının ne kattığı için vegan sertifika etiketleri yazımıza bakabilirsiniz.
- İçindekiler listesinde hayvansal kaynaklı katkılara bakın. E120 (karmin) ve E904 (şelak) gibi bazı katkı maddeleri hayvansal kaynaklıdır. Neye bakılacağını hayvansal kaynaklı katkılar yazımızda topladık.
- Bitkisel içeceğin adı, besin değeri hakkında pek bir şey söylemez. İçeceğin kalsiyum, B12 vitamini ya da D vitamini ile zenginleştirilip zenginleştirilmediği besin değerleri tablosunda yazar. Nelere bakılacağını zenginleştirilmiş bitkisel içecek kontrol listemizde bulabilirsiniz.
Bu özetin sınırları
Bu yazı, yönetmeliğin ve kılavuzun 8 Ekim 2026 itibarıyla geçerli metinlerini özetliyor. Bakanlık kılavuzu değiştirebilir ve Kasım 2024’ten bu yana iki kez değiştirdi; tek bir maddeye dayanmadan önce güncel sürüme bakın. Kılavuz 2021 tarihli bir kılavuzun yerini aldı; vegan kurallarından hangilerinin eski metinde de bulunduğu bu belgelerden anlaşılmıyor. Bu yazı hukuki görüş değildir; gıda işletmecileri belirli bir ürün için metnin tamamına bakmalı ve Bakanlığa danışmalı. Kuralların ne kadar sıkı denetlendiği ve piyasadaki ürünlerin ne kadarının şimdiden uyumlu olduğu ise bu belgelerde yer almıyor.
Kaynaklar
- Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği. Resmî Gazete 26.01.2017, sayı 29960 (mükerrer); değişiklik: Resmî Gazete 06.04.2024, sayı 32512.
- Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği Kılavuzu. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü. İlk yayım 26.11.2024; Revizyon 002, 10.03.2026.
Editör: Anıl Güler, Eczacı
Son gözden geçirme: 8 Ekim 2026
